Dışişleri'nden Azerbaycan'a kutlama mesajı
Dışişleri Bakanlığı, Azerbaycan'ın bağımsızlığını yeniden kazanmasının 35. yıl dönümü dolayısıyla bir kutlama mesajı yayımladı. Bakanlığın sosyal medya hesabından yapılan paylaşımda, "Kardeş Azerbaycan'ın bağımsızlığının yeniden tesisinin 35. yıl dönümü kutlu olsun!" ifadelerine yer verildi.
NTV'de yayınlanan habere göre, Azerbaycan, Sovyetler Birliği'nden ayrılarak 18 Ekim 1991'de bağımsızlığını yeniden ilan etti. Ülkenin bağımsızlık mücadelesi, 28 Mayıs 1918'de Mehmet Emin Resulzade başkanlığındaki Milli Şura tarafından ilan edilen bağımsızlıkla başladı. Ancak iki yıl sonra Sovyetler Birliği'nin işgaline uğrayan Azerbaycan, 70 yıl boyunca Sovyet yönetimi altında yaşadı. Bu süre zarfında halk, Doğu'nun ilk demokratik cumhuriyeti olarak kabul edilen ve tüm yurttaşlara eşit haklar tanıyan devletlerini unutmadı.
Sovyet ordusunun 20 Ocak 1990'da Bakü'de ve diğer şehirlerde kadın ve çocuk ayrımı gözetmeksizin gerçekleştirdiği katliam, Azerbaycan halkının SSCB yönetimine olan güvenini sarsarak bağımsızlık sürecini hızlandırdı. Dönemin parlamentosu niteliğindeki Azerbaycan Yüksek Konseyi, 30 Ağustos 1991'de bağımsızlık bildirisi kabul etti. Ardından 18 Ekim 1991'de "Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Devlet Bağımsızlığı Hakkında Anayasa Akti" oy çokluğuyla onaylandı. Bu belgede Sovyetler işgalci olarak nitelendirilirken, Azerbaycan'ın 1918'de kurulan cumhuriyetin varisi olduğu vurgulandı. Yüksek Konseyin kararı, 29 Aralık 1991'de yapılan referandumda halkın neredeyse tamamının oyuyla kabul edildi.
Bağımsızlığını kazandığı ilk yıllarda Ermenistan'ın toprak talepleri ve saldırılarıyla karşı karşıya kalan Azerbaycan, 1991-1993 yıllarında Karabağ ve çevresindeki bölgelerin işgaline tanık oldu. Bu işgal sonucunda yaklaşık 1 milyon Azerbaycanlı yurtlarını terk etmek zorunda kaldı. Azerbaycan, sorunun çözümü için Rusya, ABD ve Fransa'nın eş başkanlığını yaptığı AGİT Minsk Grubu aracılığıyla yıllarca müzakere yürüttü. Müzakerelerden sonuç alınamaması ve Ermenistan ordusunun sivil yerleşimlere saldırılarını artırması üzerine Azerbaycan, uluslararası hukuktan doğan haklarını kullanma kararı aldı.
Ermeni güçlerinin sivil yerleşimlere ateş açması sonrasında 27 Eylül 2020'de karşı saldırı operasyonu başlatan Azerbaycan ordusu, topraklarını kurtararak halkının 30 yıllık hasretine son verdi. Azerbaycanlıların "Vatan Muharebesi" olarak adlandırdığı 2. Karabağ Savaşı, 44 gün sürdü ve 10 Kasım 2020'de Ermenistan'ın yenilgiyi kabul eden bildiriye imza atmasıyla sona erdi. Bu süreçte Azerbaycan ordusu 5 şehir, 4 kasaba ve 286 köyü işgalden kurtardı; imzalanan bildiri gereği Ermenistan ordusu Kelbecer, Laçın ve Ağdam illerini boşalttı. Eylül 2023'te düzenlenen antiterör operasyonuyla da Karabağ bölgesindeki yasa dışı silahlı güçlerin varlığına son verilerek ülkenin toprak bütünlüğü tamamen sağlandı. Bu gelişmenin ardından barış görüşmeleri yeniden hız kazandı ve Washington'daki zirvede taraflar barış anlaşması metnini parafladı.
Azerbaycan'ın ekonomik kalkınmasının temeli, merhum Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in 7 ülkeden 11 şirketle imzaladığı ve ülkenin en büyük petrol yatağı Azeri-Çırak-Güneşli (AÇG) havzasının işletilmesini öngören "Asrın Anlaşması" ile atıldı. Petrolün dünya pazarlarına taşınması için Türkiye ve Gürcistan'la işbirliği yapılarak Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Boru Hattı inşa edildi. 1990'lı yılların başında petrol üretimi yok denecek kadar azalan Azerbaycan, bugün 30'dan fazla ülkeye petrol ve petrol ürünleri ihraç ediyor. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev döneminde doğal gaz sektöründe de önemli atılımlar yapıldı. Şahdeniz 2 yatağından çıkarılan doğal gazın Türkiye ve Avrupa'ya iletilmesini sağlayan Güney Kafkasya Boru Hattı, TANAP ve TAP'tan oluşan Güney Gaz Koridoru hayata geçirildi. Azerbaycan doğal gazı bugün 16 ülkeye ihraç ediliyor.
Azerbaycan'ın bağımsızlığını ilk tanıyan devlet olan Türkiye ile ilişkiler, merhum Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in "bir millet, iki devlet" sözleri temelinde stratejik müttefiklik düzeyine taşındı. İki ülke, Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı, TANAP ve Bakü-Tiflis-Kars demir yolu hattı gibi önemli projelere imza attı. 2. Karabağ Savaşı sırasında Türkiye ve Türk halkı Azerbaycan'a siyasi ve manevi destek verdi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın "Azerbaycan yalnız değildir" açıklaması, üçüncü güçlerin operasyona müdahil olmasını engelledi. Erdoğan ve Aliyev, 15 Haziran 2021'de Şuşa Beyannamesi'ni imzalayarak iki ülke arasındaki ilişkileri daha üst düzeye çıkardı.
Bağımsızlığın ardından komşu ve yakın ülkelerle iyi ilişkiler kuran Azerbaycan, Türk Devletleri Teşkilatı, Bağımsız Devletler Topluluğu, İslam İşbirliği Teşkilatı, Bağlantısızlar Hareketi, Ekonomik İşbirliği Teşkilatı ve AGİT gibi uluslararası kuruluşlarda aktif rol üstleniyor. 2012-2013 döneminde Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin geçici üyeliğini yapan Azerbaycan, 2019-2023 yılları arasında Bağlantısızlar Hareketinin dönem başkanlığını yürüttü. Ülke ayrıca 11-22 Kasım 2024'te BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 29. Taraflar Konferansı'na (COP 29) ev sahipliği yaptı. BM İnsan Yerleşimleri Programı (UN-Habitat) tarafından düzenlenen 13. Dünya Kentsel Forumu (WUF13) da 17-22 Mayıs 2026'da Bakü'de gerçekleştirildi.
TürkAta Haber Ajansı