Varaždin Medya Festivali'nde Balkanlar'da gerileyen ve direnen gazetecilik konuşuldu

İPS İletişim Vakfı (IPS), yürüttüğü Bağımsız İletişim Ağı (bianet) projesi kapsamında, Hırvatistan'da düzenlenen Varaždin Medya Festivali'ne katıldı.

9-10 Ekim tarihlerinde düzenlenen festival, bianet'in yanı sıra Saraybosna Medya Merkezi, Macaristan Bağımsız Gazetecilik Merkezi ve Arnavutluk Medya Enstitüsü'nün de aralarında bulunduğu yaklaşık 20 kuruluşun üye olduğu Güneydoğu Avrupa Medya Ağı'nın (SEENPM) genel kuruluna ev sahipliği yaptı.

Festival kapsamındaki panellerde, başta Sırbistan, Hırvatistan ve Slovenya olmak üzere Balkan ülkelerinde kamu yayıncılığı, dijital ve geleneksel medya üzerindeki siyasi baskılar ve medya mülkiyetinin giderek daha fazla belirli çevrelerin kontrolüne geçmesi tartışıldı.

Konuşmacılar, aşırı sağcı ve otoriter siyasi hareketlerin medya üzerindeki etkisine dikkat çekerek basın özgürlüğünün karşı karşıya olduğu tehditleri anlattı.

Sırbistan için "açık bir diktatörlük" diyen gazeteci Branko Cecen, gazeteci öğrencileri dahil hak arama eylemlerin düzenli şekilde ve cezasızlık altında şiddetle bastırıldığını ifade ederek sordu; "Gazete ve kimi nitelikli haber sitelerini ele geçirmelerini sağlayan bu paraların kaynağı nedir? Belli değil. Ele geçiremediklerini de zaten kapatıyorlar".  

Ljubiajana Üniversitesi Dijital Medya Bölümü öğretim üyesi Marko Milosavljevic, Slovenya'da Rusya yanlısı sağcı yönetimin medya yönetimlerine hakimiyet kurma yolunda birçok adım attığını, medyanın demokratik kazanımlarının tehlikede olduğunu ifade etti.

Srebrenitsa'da gazetecilik ve mahkemede tanıklık

Etkinlikte, Yugoslavya İç Savaşı'nda Sırp ordusunun 1995 yılında BM korumasındaki Srebrenitsa'da 8 bini aşkın insanı öldürmesi, hem savaş muhabirliği yanıyla hem de Saraybosna Medya Merkezi'nin eski Yugoslavya için kurulan Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde tanıklık eden 14 gazeteci (Andrew Hogg, Alija Lizde, Florence Hartmann, Jeremy Bowen, Martin Bell, Zvezdana Polovina vs) yaptığı mülakatlarla gündeme geldi.  

Gazeteci savaş alanlarında azaldı, uluslararası toplum sessiz

"Savaş muhabirliği halen yaşıyor mu?" başlıklı oturumda ağırlık kazanan görüş, muhabirlerin artık eski gibi görevli olarak savaş alanlarına gönderilmediği oldu.

Bu görüşe katılan Nikola Solic, Yugoslavya 1990'da dağıldıktan sonra Kosova'da yürütülen "özel operasyonları" izleyerek başlattığı kariyerini, Saraybosna, Irak, Suriye ve Gazze gibi çok sayıda işgal ve savaş bölgesinde sürdürdüğünü anlattı.

Etkinliğe Ukrayna'dan çevrimiçi bağlanan gazeteci Emmanuelle Chaze Rusya güçlerinin sivil yerleşim alanlarına yönelik saldırılarına dair tanıklığın bunu haberleştiren gazeteciler bakımından da önemli olduğunu, diğer savaşların tersine Ukrayna'da bu tür ihlallerin başından beri gazeteci ürünleriyle belgelendiğini söyledi.

1970'lerde Beyrut'taki savaşa 10 yaşındayken tanıklık eden ve 18 yaşında Hırvatistan'a yerleşen Lübnanlı gazeteci ve Orta Doğu yorumcusu Hassan Haidar Diab da oturumun konuşmacıları arasındaydı.

Hırvatistan'da yayımlanan Večernji list için çalışan ve birçok savaş bölgesinde muhabirlik yapan Diab, savaşları yerinde izleyen gazetecilerin sayısının önemli ölçüde azaldığını söyledi. Diab ayrıca, İsrail'in son üç yılda Gazze'de öldürdüğü yaklaşık 300 gazetecinin uluslararası toplum nezdinde yeterince karşılık bulmadığını ifade etti.

Medyada cinsel taciz ve saldırılara karşı uyarı

Avrupa Gazeteciler Federasyonu (EFJ) Başkanı Maja Sever, Selma Zulic Siljak'ın sonuçlarını aktardığı "Women in Media" araştırmasına atıf yaparak Bosna Hersek, Hırvatistan ve Sırbistan gibi ülkelerde medya işyerlerinde kadın çalışanlarına yönelik cinsel taciz ve saldırıların yaygınlığı ve cezasızlığıyla alarm verdiğini duyurdu.

"Ortak Tehditlere karşı ortak savunma" oturumunda ise Irena Pesij, Sırbistan'ın Novi Sad kentinde gar inşaatının çökmesinden sonra iktidara karşı düzenlenen eylemleri, Jona Cenameri de Arnavutluk'ta Trump'un damadının doğa koruma alanında giriştiği projeye karşı gelişen eylemleri habercilik yapma güçlüğü açısından irdeledi. Cenameri, "Başta eylemleri bağımsız medya ve dar bir çevre olarak izliyorduk. Ardından eylemlerden daha fazla uzak duramayan diğer medya ile birlikte influencer'lara kadar birçoğu da işin içine girince bu sefer habere güven meselesi ortaya çıktı, çünkü herkes kendi çıkarından bakıyordu" dedi.

bianet, 12-14 Ekim tarihlerinde düzenlenen Savunu Günleri (Defenders Days) kapsamında Stockholm'de de yer aldı.

(EÖ/HA)